British Columbia Üniversitesi, Utrecht Üniversitesi ve İsveç Doğa Tarihi Müzesi araştırmacılarının Science Advances dergisinde yayımlanan çalışması, Dünya’daki iki büyük dağ oluşum döneminin atmosferdeki oksijen artışı ve biyolojik çeşitlilikteki sıçramalarla aynı zamanlara denk geldiğini bildirdi. Araştırmacılar, bu jeolojik süreçlerin karmaşık yaşamın gelişiminde rol oynamış olabileceğini belirtti.
İlk tek hücreli canlıların ortaya çıkışından insanları, bitkileri ve hayvanları kapsayan çok hücreli yaşama geçişin yaklaşık üç milyar yıl sürdüğü biliniyor. Çalışma, bu uzun süreçte dağ oluşumu ile okyanus ve atmosfer kimyasındaki değişimler arasındaki ilişkiyi inceledi.
Metamorfik kayaçlardan alınan örneklerde yüksek basınç ve mineral analizleri yapan bilim insanları, gezegenin geçmişindeki iki kritik dönemi belirledi. Araştırmanın başyazarı Dr. Matthijs Smit’e göre üç milyar yıl öncesine kadar Dünya’nın kabuğu inceydi; fosfor gibi yaşamsal elementler kayaçlarda hapsoluyor, okyanuslar besin bakımından yoksul kalıyordu.
Çalışmaya göre 2,2 milyar yıl önce manto tabakasının hafifçe soğuyup sertleşmesi, yer kabuğunun 30 kilometreden 60 kilometreye ulaşmasına ve bugünkü Alpler’e yakın yükseklikte ilk büyük sıradağların oluşmasına imkân verdi. Yaklaşık 700 milyon yıl önce ise kabuk kalınlığının 80 kilometreyi aşmasıyla Himalayalar büyüklüğünde dağ kuşakları ortaya çıktı.
Araştırmacıların açıklamasına göre yükselen dağlar yağmur ve rüzgârla aşındı; kayaçlardaki mineraller ve besin maddeleri nehirler üzerinden okyanuslara taşındı. Bu süreç denizlerdeki biyokütlenin artmasına katkı sağladı.
Utrecht Üniversitesi’nden Dr. Douwe van Hinsbergen, iki dağ oluşumu döneminin de okyanus ve atmosfer kimyasını değiştiren, oksijen soluyan karmaşık canlıların evrimiyle ilişkilendirilen “Büyük Oksidasyon Olayları”yla aynı dönemlere denk geldiğini kaydetti. İsveç Doğa Tarihi Müzesi’nden Dr. Ellen Kooijman ise tektonik hareketlerin Dünya’nın biyolojik zenginliğe ulaşmasındaki rolünü vurguladı; çalışma bulgularının ötegezegenlerde karmaşık yaşam arayışına da katkı sağlayabileceğini belirtti.
